Nacht van de Zingeving

Geloven in atheïsme – Stine Jensen
De meeste Nederlanders zijn niet religieus en worden aangeduid als ‘atheïst’ of ‘ongelovig’. Maar is dit inmiddels niet een raar woord omdat zij de meerderheid vormen? Het atheïsme is meer dan de simpele afwezigheid van God, er zijn verschillende soorten levensbeschouwingen die allen op eigen wijze betekenis kunnen geven aan het leven zonder God. Stine Jensen geeft een overzicht van de verschillende vormen en pleit voor een baldadig, maar ook teder atheïsme,

Stine Jensen is hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, columnist voor NRC en auteur van vele non-fictieboeken.

Idealen: Marianne Thieme en Diederik Boomsma
Wat zorgt ervoor dat je jouw idealen centraal stelt in jouw leven? Dit geldt voor zowel Marianne Thieme als Diederik Boomsma, maar wel met een andere focus. Welke gebeurtenissen en opvattingen leidden tot hun idealisme? Waarom kozen ze hun weg en hoe verhoudt het idealisme van de een zich tot de ander? En welke inspiratie halen beiden uit hun geloof? Gespreksleiding: Talitha Muusse. Dit gesprek wordt mede mogelijk gemaakt door Rotterdam Rijker.

Marianne Thieme is mede-oprichter van de Partij voor de Dieren en was van 2006 tot 2019 lid van de Tweede Kamer. Ze is jurist, theoloog, publicist en doet promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ze is lid van de protestantse zevendedagsadventisten.

Diederik Boomsma is Tweede Kamerlid voor JA21. Hij studeerde Ecologie en Natuurbescherming aan het University College London. Hij haalt inspiratie uit zijn katholieke geloof voor zijn politieke werk.

Kan AI een vriend of zelfs een partner zijn? – Adrienne de Ruiter
Een partner met AI creëren? Steeds meer mensen maken gebruik van apps, zoals Replika, waarmee je een virtuele partner kunt ontwerpen die er zo uitziet als jij wilt, onthoudt wat je zegt en daardoor jou steeds beter lijkt te begrijpen. Adrienne de Ruiter interviewde Replika-gebruikers wat hun virtuele partner voor hen betekent en hoe ze hun ervaringen afzetten tegen traditionele opvattingen over diepgaande relaties. Wat betekent deze ontwikkeling voor mens-tot-mens-relaties?

Adrienne de Ruiter is ethicus en politiek filosoof. Als universitair docent bij de Universiteit voor Humanistiek geeft ze onderwijs over ethiek en technologie. Haar onderzoek richt zich op de ethische en filosofische gevolgen van opkomende technologieën zoals deepfakes en sociale kunstmatige intelligentie.

Vlucht – Tineke Ceelen
Al vanaf haar vijfentwintigste reisde Tineke Ceelen de wereld over in de meest barre en turbulente omstandigheden. Ze heeft duizenden vluchtelingen ontmoet – vrijwel altijd gewone mensen die de dupe zijn geworden van oorlog en onderdrukking. In dit interview kijkt Tineke terug op haar drijfveren, ontmoetingen die haar zijn bijgebleven en haar ideeën over medemenselijkheid. Tineke wordt geïnterviewd door Lex Bohlmeijer.

Tineke Ceelen was directeur van Stichting Vluchteling. In 2020 werd zij voor haar inzet beloond met een lintje en de benoeming tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Door in de media regelmatig te vertellen over individuele vluchtelingen gaf ze deze groep een stem. Over haar leven publiceerde ze recent het boek Vlucht. Fotograaf Tineke: Janus van den Eijnden

Kunst – Lieke Wijnia
Kunst kan het leven mooier maken, troost bieden en omarmen, maar ook uitdagen, bevragen en op scherp zetten. Van sommige kunstwerken kun je het beste in je eentje genieten, andere kunst brengt mensen juist bij elkaar. Wat betekent kunst voor jou? In deze workshop geeft onderzoeker en tentoonstellingsmaker Lieke Wijnia voorbeelden van kunstwerken die zin geven, om daarna samen te verkennen hoe kunst op verschillende manieren zingevend kan zijn, op dagelijkse of juist zeldzame wijze, in kleine of grote momenten.

Lieke Wijnia is Senior Onderzoeker bij het Kenniscentrum Kunst & Samenleving van de Hanzehogeschool Groningen en Fellow aan het Centrum voor Religie en Erfgoed van de Faculteit Religie, Cultuur en Samenleving van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast werkt ze als freelance curator, ze maakte recentelijk Lou Loeber. Kunstenaar en idealist voor het Stedelijk Museum Schiedam.

Groter dan ik – Esther van Fenema en Joost Röselaers
Wat geeft houvast bij verwarring, verlies en verlangen naar betekenis? Een psychiater en een predikant gaan samen op zoek naar dat wat ons overstijgt en richting geeft. Esther van Fenema stelt vanuit haar ervaring als psychiater kritische vragen over het leven en legt de leegte bloot. Predikant Joost Röselaers formuleert antwoorden, gevoed vanuit zijn specifieke ervaring, traditie en inzicht. Samen onderzoeken zij waar dat ‘grotere dan ik’ voelbaar wordt: in familie en afkomst, in werk, cultuur en politiek, in de natuur, in de confrontatie met de dood en in religie. Fenema en Röselaers laten zien waarom de mens niet zonder ‘dat grotere’ kan.

Esther van Fenema is psychiater en auteur. Daarnaast is zij regelmatig te gast in de landelijke media als opiniemaker. Eerder verschenen van haarWaarom kan ik niet gewoon gelukkig zijn?, Het verlaten individu en De mentale schijf van vijf. Fotograaf Esther: Eva Posthuma de Boer.

Joost Röselaers is theoloog en predikant van Vrijburg Amsterdam. Hij is columnist van onder andere Het Financieele Dagblad en Volzin. Tot 2021 was hij hoofdredacteur van Idee, het tijdschrift van de Mr. Hans van Mierlo Stichting. Fotograaf Joost: Eva Posthuma de Boer.

Zingeving en religie in videogames – Frank G. Bosman
Videogames hebben een oppervlakkig en een zelfs ‘laag’ imago. In veel games vliegen geweld, seks en drugs je om de oren. Omgekeerd wordt bijvoorbeeld religie in games vaak beschreven in termen van waanzin, onderdrukking en fantasie. Toch is er in games veel zingeving te vinden. Frank G. Bosman, ervaren gamer en cultuurtheoloog, groef zich een weg door first person shooters en role playing games op zoek naar betekenis. In games als Assassin’s Creed en Wolfenstein zit veel dat te denken geeft.

Frank G. Bosman is een rooms-katholiek cultuurtheoloog verbonden aan de Tilburg University. Hij schreef over videogames en religie het boek Spelen met God.

De nacht – Marjolijn van Heemstra
In talloze culturen is de nacht de tijd van transformatie. Je angsten onder ogen komen, worstelen met wat je dwarszit en daardoor groeien. Het donker bevrijdt ons van het oordeel en de verwachtingen die de zichtbaarheid met zich meebrengt. Want wie vaak het donker in gaat weet: de duisternis is allesbehalve leeg. Marjolijn van Heemstra neemt je mee op een theatrale reis door de nacht, zoals alleen zij dat kan.

Marjolijn van Heemstra is schrijver, dichter, journalist en amateur glimworm-onderzoeker. Ze studeerde godsdienstwetenschappen, wat de basis legde voor haar verkenningen van zingeving en spiritualiteit. Sinds 2020 zet ze zich in voor het behoud van de nachtelijke duisternis met haar organisatie Het Nachtverbond. In de afgelopen jaren maakte ze meer dan vijfhonderd nachtwandelingen met uiteenlopende groepen mensen. Fotograaf Marjolijn: Sophie Hemels

Voorbij goed en kwaad – Saeed Adesumbo Bello en Renate Schepen
In de Afrikaanse Yoruba cultuur zijn goed en kwaad geen tegenpolen, maar onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het goede kan niet bestaan zonder het kwade, zoals ook de berg niet kan bestaan zonder het dal. Dit zorgt voor een andere zingeving en omgang met goed en kwaad. Waar in het westen het goede wordt bevorderd met beloning en met straf het kwade wordt bestreden om deze zo ver mogelijk uit elkaar te krijgen, richten Yoruba zich meer op de relatie tussen mensen. De Yoruba kennen ook straffen, maar het centrale doel is het herstel van vertrouwen tussen mensen. Saeed Adesumbo Bello gaat in gesprek met intercultureel filosoof Renate Schepen, voertaal: Engels.

Saheed Adesumbo Bello is filosoof en cultuurcriticus. Hij behaalde een doctoraat Theaterwetenschappen en een doctoraat Filosofie en bekleedde drie postdoctorale posities in Bayreuth, Londen en Heidelberg.  Zijn boek The Oral Philosophy of Ọ̀rúnmìlà: a decolonial interpretation” wordt oktober 2026 gepubliceerd.

Renate Schepen is intercultureel filosoof en geeft trainingen, masterclasses en presentaties (o.a. Lowlands, Nacht van de Filosofie). Ze promoveerde aan de Universiteit van Wenen. Meer informatie: www.doordacht.net. Foto Renate: Patrick Post.

Sterrenstof zijn wij – Margot Brouwer
Vanaf het moment dat we ons wereldbeeld toevertrouwden aan de wetenschap, ervaren veel mensen het leven als zinlozer. Maar is het niet juist de sterrenkunde die ons vertelt dat wij allemaal uit dezelfde zeven elementen bestaan, gecreëerd in de gloeiende kern van een ster? Vertelt de biologie ons niet dat we met alle leven verbonden zijn door miljarden jaren evolutie? En toont niet juist de moderne natuurkunde aan dat onze ervaring van tijd – als een onverbiddelijke stroom van geboorte naar dood – een illusie is?

In Sterrenstof zijn wij combineert sterrenkundige Margot Brouwer moderne natuurwetenschap, Spinoza’s filosofie en mystieke spiritualiteit uit oost en west. Hedendaagse wetenschap, oude wijsheid en een nieuw godsbeeld blijken te kunnen samengaan in een hoopvol wereldbeeld.

Deze presentatie is mogelijk gemaakt door Wondervoel, community voor zin, diepgang en verbinding voor dertigers en veertigers. Na de Nacht van de Zingeving organiseert Wondervoel een leesgroep over Sterrenstof zijn wij, mail naar wondervoel@proton.me voor meer informatie.

Margot Brouwer promoveerde aan de Universiteit Leiden op onderzoek naar donkere materie in het heelal, en werkte als sterrenkundig onderzoeker aan de Universiteiten van Amsterdam en Groningen. Nu schrijft Margot over de zoektocht tussen wetenschap, filosofie en zingeving.

Workshop zingeving – Arie de Rover
We worden niet volledig gedetermineerd door onze oorsprong. We mogen de rest van ons verhaal zelf inkleuren. Wat vraagt dat van je? In deze workshop ontdek je hoe zingeving groeit wanneer je leeft vanuit wat werkelijk belangrijk voor je is. Door reflectie, ontmoeting en inspiratie krijg je zicht op jouw volgende stap richting een betekenisvol leven. Let op, maximaal 20 deelnemers.

Arie de Rover is coach/counselor, spreker en schrijver. Hij schreef diverse boeken, waaronder Leven na de genadeklap. Hij is initiatiefnemer van B.LOFT inspiratiemomenten voor jongeren en jongvolwassenen en betrokken bij Rotterdam Rijker.

De betekenis van aandacht – Carmen Schuhmann
Iris Murdoch is vooral bekend als romanschrijfster en winnaar van de Booker Prize. Maar Murdoch heeft ook een bijzondere en praktisch toepasbare filosofie ontwikkeld. Voor haar begint ethiek vanuit liefde. Door met liefdevolle aandacht naar mensen en situaties te kijken, kun je ontdekken hoe je je moet opstellen en moet oordelen. Aandacht leidt tot een juister oordeel. Dit is niet ‘soft’, want het vraagt vaak moed om voorbij jouw eigenbelang te kijken.

Carmen Schuhmann is universitair hoofddocent geestelijke verzorgingsstudies aan de Universiteit voor Humanistiek. Zij werkte eerder als humanistisch geestelijk verzorger bij Justitie. In haar huidige onderzoek richt zij zich op zingeving en geestelijke verzorging, op morele verwonding en morele weerbaarheid, en op geestelijke verzorging bij de Krijgsmacht.

Workshop A I Am Human
Wat gebeurt er wanneer je een persoonlijke vraag stelt aan AI? Kan dit troost bieden, richting geven of helpen bij het verkennen van levensvragen? En wat als je dezelfde vraag voorlegt aan een mens? In deze interactieve workshop ga je in gesprek met AI én een geestelijk verzorger (een professionele begeleider van zingevingsvragen). Een workshop over technologie en de vraag wat het betekent om mens te zijn in een tijd van kunstmatige intelligentie.

Deze workshop wordt georganiseerd door het Humanistisch Verbond. Let op: maximaal 15 personen

Nikki van Biemen is werkzaam bij het Humanistisch Verbond en is daar verantwoordelijk voor de professionele ontwikkeling van de humanistisch geestelijke verzorging.  Daarnaast werkt zij zelf als geestelijk verzorger. In haar eigen praktijk richt zij zich op de transitie naar het moederschap, onvervulde kinderwens, miskraam en stilgeboorte.

Hoe besta je na – Frénk van der Linden
De interviewreeks Hoe besta je na van Frénk van der Linden en Pieter Webeling was de afgelopen jaren één van de best gelezen series in de Volkskrant. De interviews over rouw met onder anderen Astrid Joosten, Hedy d’Ancona, Mohammed Benzakour en Mike Boddé werden in 2024 gebundeld in een boek. Guus Sluiter, directeur van Tot Zover, museum over leven en dood interviewt Van der Linden over de lessen die hij ervan leerde.

Frénk van der Linden is interviewer en presentator en schrijft voor de Volkskrant. Hij was 25 jaar presentator van Kunststof (NTR-radio) en maakt tv-documentaires voor meerdere omroepen. Hij publiceerde talloze interviews en reportages, zie zijn website.

Doodleuk – Peter de Wit
Lachen om ellende is van alle tijden. Zorgen, pijn en angst worden zo gedeeld en verzacht. Striptekenaar Peter de Wit weet raad met het ongemak rondom de dood. Zijn cartoons bieden humor die schuurt, ontroert én je doet glimlachen. Gniffel, huiver en contempleer bij de pop-up
expositie Doodleuk in de Grote Zaal

Dödlik
Maak onderweg naar de toiletten kennis met de Dödlik. Deze fictieve IKEA-doodskist nodigt uit tot een extra korte stop: strike-a-pose!

Echoes of Sand
In de commissiekamer kun je een ‘oefening in verdwijnen’ doen. Een tafelblad gevuld met zandkorrels,
ontstaan door water en wind. Schrijf je naam in het zand en zie wat er gebeurt. Hoe voelt het als je verdwijnt?

Kom snuffelen op de boekentafel van boekhandel vanGennep. Met mooie boeken over zingeving. Optredende auteurs zullen signeren

Toelichting reductie
Een programma organiseren kost veel geld, daarom vragen we je een ticket met normaal tarief te kopen, hiermee kunnen we dit programma realiseren. Maar mocht een goedkoper kaartje voor jou het mogelijk maken dat je het evenement wèl kunt bezoeken, kies dan het kaartje met reductie.

De Nacht van de Zingeving wordt georganiseerd door het Humanistisch Verbond, Tot Zover, het museum over leven en dood, de Remonstranten Rotterdam,  Arminius en Rotterdam Rijker, een Rotterdamse beweging voor mensen die geloven dat het leven meer is dan functioneren, consumeren en scrollen. Meld je hier aan voor de nieuwsbrief.

. .