Nacht van de Sociologie

De regels die ons beperken – Hartmut Rosa
De maatschappij wordt steeds meer bestuurd door regels, protocollen en algoritmes. Op scholen, in ziekenhuizen, bij bedrijven en bij overheden rukken systemen op die alles meetbaar en controleerbaar willen maken. Waar ooit ruimte was voor een eigen oordeel, ervaring en improvisatie, rest steeds vaker het correct uitvoeren van een opdracht.

De spraakmakende Duitse socioloog Hartmut Rosa stelt dat zo niet alleen de vrijheid om te handelen verdwijnt, maar ook de mogelijkheid van echte resonantie, van een wederkerige relatie met de wereld. In zijn nieuwe boek De wereld als constellatie laat hij zien hoe deze ontwikkeling onze tijdgeest bepaalt. Herwaardering van vertrouwen, oordeel en speelruimte kan ons opnieuw leren omgaan met het onvoorspelbare en onbeschikbare. Let op: voertaal Engels. Rosa geeft een lezing en signeert na afloop.

Hartmut Rosa is hoogleraar sociologie aan de Friedrich-Schiller-Universiteit van Jena en directeur van het Max Weber‑Kolleg van de Universiteit van Erfurt. Rosa is een van de spraakmakendste Duitse sociologen van de afgelopen jaren, ook wel ‘onthaastingsgoeroe’ genoemd omdat hij zich in zijn onderzoek richt op de gejaagdheid van de moderne mens. Hij heeft vele onderscheidingen ontvangen voor zijn werk. Fotograaf Hartmut: Jürgen Scheere.

Lelijke mooie wereld – Giselinde Kuipers
Nog maar tweehonderd jaar geleden hadden veel mensen geen idee hoe ze eruitzagen. Vrijwel niemand had een spiegel en fotografie bestond nog niet.

Tegenwoordig is schoonheid volgens velen een obsessie en in ieder geval een gigantische industrie: crêmes, poeders, make-up en recentelijk botox en fillers. De opkomst van deze industrie is vervlochten met alle belangrijke sociale veranderingen van de afgelopen anderhalve eeuw en dit maakt het moeilijk ontspannen om te gaan met schoonheid. Het zit in de haarvaten van onze samenleving en heeft steeds grotere negatieve gevolgen.

Zo kunnen in toenemende mate rijke mensen schoonheid ‘kopen’. Omdat mooie mensen bewezen succesvoller zijn, versterkt dit de ongelijkheid. Giselinde Kuipers deed meer dan 15 jaar onderzoek naar de rol van schoonheid in de maatschappij en analyseert in haar nieuwe boek Lelijke mooie wereld onze obsessie met schoonheid en doet voorstellen hoe het beter kan.

Giselinde wordt geïnterviewd door Marcel Ham en Tara Lewis. De opnames worden bewerkt tot een aflevering van de Sociologie Show podcast.

Giselinde Kuipers is onderzoekshoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen. Fotograaf Giselinde: Wendelien Daan.

Diplomademocratie – Anchrit Wille
Opleiding is de nieuwe verzuiling, academisch geschoolden en praktisch geschoolden leven in gescheiden werelden. Ze hebben andere zorgen en andere opvattingen over de grote kwesties van onze tijd.

Maar in de politiek trekken de academici aan het langste eind. Nederland is een diplomademocratie – een land waarin de hoogste diploma’s het voor het zeggen hebben. Die ongelijke vertegenwoordiging is een bron van politiek wantrouwen en vormt een grote bedreiging voor onze democratie.

Diplomademocratie is een van de invloedrijkste sociologische boeken van de afgelopen jaren. Anchrit Wille en Mark Bovens publiceerden recent een herziene versie van dit baanbrekende boek. Op basis van veel nieuw materiaal laat dit zien hoezeer de scheidslijnen tussen academisch geschoolden en praktisch geschoolden zich hebben verdiept.

Anchrit Wille is politicoloog en bestuurskundige en hoogleraar transities in de publieke sector aan de Universiteit Leiden.

De opkomst van de oudere single – Thijs van den Broek
Het aantal oudere singles in Nederland neemt toe. Dit sluit aan bij een bredere trend dat een relatie niet meer wordt gezien als zaligmakend. Er zijn veel singles die een gelukkig en zinvol bestaan leiden, de maatschappelijke norm hierover lijkt te veranderen. Wel is het opvallend dat vrouwen beter ‘single kunnen zijn’ dan mannen. Thijs van den Broek geeft een inkijk in deze groeiende bevolkingsgroep.

Thijs van den Broek is universitair hoofddocent bij de Social-Medical Sciences onderzoeksgroep van Erasmus Universiteit. Zijn onderzoek richt zich onder meer op het welzijn, gezondheid en zorgbehoefte van oudere mensen en migranten. Hij gaf onder meer advies aan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Sociaal-Economische Raad (SER).

Wie is de asielzoeker? – Arjen Leerkes
Komen er veel asielzoekers naar Nederland, of valt dat wel mee? En wie is de asielzoeker die zich hier meldt?

Vaak wordt gesteld dat het alleenreizende jonge mannen zijn, afkomstig uit een beperkt aantal landen en op zoek naar een beter bestaan in een economisch aantrekkelijk Nederland. Maar wie naar de sociologie van asielmigratie kijkt, ziet een ander, genuanceerder verhaal. De grens tussen de ‘echte vluchteling’ en de vermeende ‘gelukszoeker’ is minder scherp dan vaak wordt voorgesteld.

Arjen Leerkes is hoogleraar Sociologie van Migratie, Veiligheid en Sociale Cohesie aan de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences (ESSB), Erasmus Universiteit Rotterdam. Leerkes onderzoekt hoe globalisering en internationale migratie samenlevingen veranderen en hoe staten, steden en burgers omgaan met toenemende diversiteit en onzekerheid. Leerkes is als senior onderzoeker ook werkzaam bij het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).

Vertrouwen – Josje den Ridder
Veel mensen maken zich zorgen over de samenleving: toenemende polarisatie, minder saamhorigheid en gebrek aan vertrouwen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau houdt jaarlijks een groot onderzoek onder de Nederlandse bevolking waarin ook het sociaal vertrouwen, het vertrouwen dat mensen hebben in onbekende ander, wordt onderzocht.

Er blijken grote verschillen: minder dan de helft van mensen met een basisschool of vmbo-opleiding vindt dat onbekende mensen te vertrouwen zijn. Bij mensen met hbo- of wo-opleiding is dit veel hoger, zo’n driekwart vertrouwt andere mensen. SCP-onderzoeker Josje den Ridder gaat in op de ontwikkelingen en ongelijkheden in sociaal vertrouwen en beantwoordt uw vragen.

Josje den Ridder is politicoloog en werkt als senior onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ze doet onderzoek naar de Nederlandse publieke opinie en politieke participatie. Fotograaf Josje: Sander Foederer

Radicaal-rechtse vrouwen – Sarah Bracke
Lidewij de Vos in Nederland, Alice Weidel in Duitsland, Giorgia Meloni in Italië en Marine le Pen in Frankrijk. Terwijl radicaal-rechtse partijen geassocieerd worden met traditionele gendernormen en mysoginie, zijn juist vrouwen in meerdere Europese landen leiders van radicaal-rechtse partijen. Wat is de aantrekkelijkheid van radicaal-rechts voor vrouwen? En wat maakt het leiderschap van vrouwen binnen radicaal-rechtse partijen zo effectief?

Terwijl radicaal-rechtse partijen mannen en vrouwen aan zich binden om grotendeels dezelfde redenen, zijn er ook genderspecifieke dimensies die Sarah Bracke onder de loep neemt. Zoals de relatie tussen vrouwen en nationalisme, gendergerelateerd geweld en de ongelijke verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid.

Sarah Bracke is hoogleraar sociologie van gender en seksualiteit aan de Universiteit van Amsterdam. Fotograaf Sarah: Keke Keukelaar.

Wij zijn nooit binair geweest – Margriet van Heesch
Non-binair is van alle tijden en overal. De wereldgeschiedenis wemelt van helden, heiligen en godheden die zich niets aantrekken van de sekse-tweedeling. De populaire heilige maagd Ontkommer had een baard en zo zijn er wel dertig heiligen met eenzelfde verhaal. Verder terug treffen we non-binaire Egyptische, Assyrische en Griekse goden zoals Hermafroditus. En ook nu wemelt het van de non-binaire en intersekse helden. Maar al staan ze voor ons, ze lijken onopgemerkt.

Die onwetendheid is geen toeval. Het wegmoffelen van non-binaire figuren is weloverwogen. Zo werd Sint Ontkommer in 1969 van de heiligenkalender geschrapt. Met diezelfde ideologie werden sinds 1950 intersekse mensen geopereerd zonder hun toestemming. Sinds de jaren 2000 groeiden zichtbaarheid en emancipatie, maar de tegenreactie verhardde ook. Een orthodoxe lobby die gendergelijkheid en gendervrijheid wil afschaffen, is invloedrijk. Margriet van Heesch laat zien hoe we altijd al non-binair waren en dat altijd zullen zijn.

Margriet van Heesch is cultuurwetenschapper bij de vakgroep Sociologie van de Universiteit van Amsterdam. Ze is gespecialiseerd in queerstudies, feministische theorie en de Nederlandse intersekse beweging.

De Sociologische Bril
Wie wint de prijs voor beste publiek-sociologische boek van het jaar? Wie volgt de eerdere winnaars Dylan van Rijsbergen, Sinan Cankaya, Cody Hochstenbach en Hein de Haas op?

Ontmoet jouw favoriete schrijver of boek, auteurs zullen aanwezig zijn en geïnterviewd worden. Dus steun jouw favoriete auteur of boek en kom naar de spannende uitreiking. Juryvoorzitter Mark van Ostaijen zal de prijs uitreiken.

Kom snuffelen op de boekentafel van boekhandel vanGennep. Met mooie sociologische boeken. Optredende auteurs zullen signeren.

Toelichting reductie
Een programma organiseren kost veel geld, daarom vragen we je een ticket met normaal tarief te kopen, zo kunnen we meer programma’s realiseren. Mocht een goedkoper kaartje voor jou het mogelijk maken dat je het evenement wèl kunt bezoeken, kies dan het kaartje met reductie.