Nacht van de Filosofie – uitverkocht

Ik zie wat ik geloof – Roxane van Iperen.
We leven in een tijd waarin de werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar een product is dat per individu op maat wordt gemaakt. Wie controle heeft over het verhaal, heeft de macht om mensen een bepaalde richting in te sturen. In dit indringende essay laat Roxane van Iperen zien hoe Big Tech ons met minimale inspanningen gevangenhoudt en brengt in kaart wat mogelijke vluchtroutes zijn. Hoe kunnen we opnieuw een gezamenlijk fundament creëren, een gedeelde werkelijkheid?

‘De subjectieve ervaring wordt feit. Niet: ik geloof wat ik zie, maar: ik zie wat ik geloof. De Verlichting eindigt dan, letterlijk, in het licht van een scherm: niet langer het symbool van kennis, maar van beïnvloeding. De rede is niet gestorven, ze is vermarkt. En zo begint een nieuw tijdperk, waarin wie de gevoelde realiteit bezit, de mens bezit.’

Roxane van Iperen brak door met haar beststeller ‘t Hooge Nest en heeft zich daarna ontwikkeld tot een belangrijke stem in het Nederlandse debat met essays, lezingen en televisieoptredens. Zo schreef ze onder meer Eigen welzijn eerst: hoe de middenklasse haar liberale waarden verloor, waarin zij de opkomst van zogenoemd ‘wellness-rechts’ signaleert. Recent publiceerde ze Eigen planeet eerst, over of onze democratie wel is toegerust de problemen van deze tijd op te lossen. Foto: Dorian Jurne

Het succes van de filosofie – David van Reybrouck, Marli Huijer en Ronald van Raak
Waarschijnlijk is in geen land ter wereld filosofie zo belangrijk als in Nederland. Dit is deels te danken aan de Maand van de Filosofie, dit jaar 25 jaar geleden opgericht. De Denker der Nederlanden, het jaarlijkse essay, de Socratesbeker voor het beste filosofieboek en vele andere activiteiten transformeerden het imago van filosofie van ‘stoffig academisch’ tot ‘midden in de maatschappij’ en zelfs ‘hip’. Wat is de invloed van de filosofie op Nederland? Wat zijn de belangrijkste successen, maar ook mislukkingen? Een gesprek met David van Reybrouck, Marli Huijer en Ronald van Raak. Gespreksleiding: Sophie van Balen.

David Van Reybrouck is Denker der Nederlanden. Van Reybrouck verwierf internationale bekendheid met zijn prijswinnende boeken over koloniale geschiedenis (Congo en Revolusi) en zijn essays over democratische vernieuwing (Pleidooi voor populisme en Tegen verkiezingen). Ter gelegenheid van zijn aanstelling schreef hij De wereld en de aarde. Foto: Frank Ruiter.

Marli Huijer is emeritus-hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit en voormalig Denker des Vaderlands. Zij was jarenlang voorzitter van de Maand van de Filosofie. Ze schreef vele boeken, waaronder De taal van het denken, de toekomst van het Nederlandse filosofieboek. Foto: Jan Locus.

Ronald van Raak is hoogleraar Filosofie in Nederland aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij was vijftien jaar lid van de Tweede Kamer namens de SP en hield zich daar o.a. bezig met de integriteit van bestuur en bescherming van klokkenluiders. Hij publiceerde Geen land van grote woorden
10 eeuwen filosofie in Nederland.

Hoopvol pessimisme – Mara van der Lugt
In tijden van crisis moeten we optimistisch blijven: een positieve blik, vertrouwen in vooruitgang, de moed erin houden. Maar wat als die vorm van optimisme ons juist verhindert om de werkelijkheid onder ogen te zien? In Hoopvol pessimisme pleit filosoof Mara van der Lugt voor een radicale herwaardering van het pessimisme. Niet als cynisme of gelatenheid, maar als een doordachte houding die ons juist aanzet tot handelen en morele verantwoordelijkheid. Hoopvol pessimisme is geen tegenstrijdigheid, maar een vruchtbare houding die verdriet en kwetsbaarheid erkent – en daarin ruimte vindt voor echte betrokkenheid en actie.

Mara van der Lugt studeerde filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, promoveerde aan de universiteit van Oxford en is verbonden aan University of St Andrews in Schotland. Haar boek Hopeful pessimism verscheen in januari 2025 bij Princeton University Press. Recent verscheen de vertaling bij Boom: Hoopvol pessimisme.

Optreden Laura van Dolron
Laura van Dolron sluit de Nacht af met een tekst die ze als action writer schrijft op de nacht zelf.

Zij vraagt zich af wie ben ik en wie wil ik zijn? En vinden we onszelf misschien als we durven voelen in plaats van steeds te rennen voor de pijn. Na een pauze waarin ze onderzocht wat het verband was tussen talent en trauma, waarin ze stilstond bij haar contante behoefte om te rennen zet zij bedachtzaam maar vastberaden haar eerste stappen op het podium tijdens de nacht van de filosofie.

“In mijn hart is het rustig, kalm, stil.

Ik zal weer klinken. Niet omdat het moet.

Maar omdat ik het wil.”

Zak een etage van je hoofd naar je hart, de afsluiting van de Nacht van de Filosofie is geen einde maar een nieuwe start.

Laura van Dolron is zowel theatermaker als filosoof. Op eigenzinnige en unieke manier bespreekt ze actuele thema’s. Ze zet je aan het denken zoals maar weinigen dat kunnen. Ze publiceerde onder meer Liefhebben en Wij.

Klasse – Hanno Sauer
Wat is klasse en waarom is het zo moeilijk deze in de maatschappij te bestrijden? Hanno Sauer stelt dat, wanneer er meer economische gelijkheid komt, klasseverschillen niet weggaan, maar zich zullen gaan baseren op andere zaken dan geld. De zucht naar klasse lijkt genetisch ingebakken in mensen. Klassestructuren zijn volgens Sauer daarom niet oppervlakkig, maar geven onze cultuur vorm, onze waarden en keuzes. Als je de maatschappij wilt veranderen, zul je eerst klasse moeten begrijpen. Hanno Sauer gaat in gesprek met hoogleraar Jeroen van der Waal, die al jarenlang onderzoek doet naar klassenverschillen.  Let op: voertaal Engels.

Frivoliteit – Peter Venmans
Socrates beweerde dat een gedachteloos bestaan geen leven voor de mens was. Maar hoort een kleine dosis onnadenkendheid niet ook tot het goede leven? Hoeveel vrolijke onschuld kunnen we ons veroorloven in een wereld waarin de permanente noodtoestand heerst? Peter Venmans laat op speelse wijze zien dat we frivoliteit ernstig nodig hebben.

Peter Venmans is een Vlaamse filosoof en hispanist. Eerder schreef hij de essays De ontdekking van de wereld. Over Hannah Arendt, Over de zin van nut en met het boek Gastvrijheid‘ won hij in 2023 de Sokratesbeker voor het meest urgente filosofieboek van het jaar. In maart 2025 verscheen zijn nieuwste werk Frivoliteit.

Kennen we onszelf genoeg voor AI? – Joris Krijger
Het AI-tijdperk confronteert ons niet alleen met slimme machines, maar ook met onszelf. Onze sociale en spirituele verlangens raken steeds meer vervlochten met de technologie wat leidt tot wonderlijke ontwikkelingen. Waar vinden we houvast in een wereld die straks vooral bestaat uit door AI gegenereerde beelden, teksten en geluiden? Wat doet AI met onze zingeving? De belangrijkste filosofische vraag die hier nog boven hangt is: kennen wij onszelf goed genoeg om te begrijpen waar we met AI naartoe gaan?

Joris Krijger is techniekfilosoof en een van de eerste officiële AI-ethici in Nederland. Hij is verbonden aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit Rotterdam.  Als spreker en commentator duidt de complexe ethiek van AI, met als centrale vraag hoe we van de kunstmatige toekomst een menswaardige toekomst kunnen maken. Zijn boek Onze Kunstmatige Toekomst is genomineerd voor zowel de Socratesbeker als de Nationale AI Award.

Metaforen die ons het bos in sturen – Herman de Regt & Hans Dooremalen
Wat is het nut van metaforen als we de wereld willen begrijpen? Een metafoor is niet louter een stijlfiguur, maar een typisch menselijke manier van denken. Het probleem met metaforen is echter dat ze louter de illusie van begrip genereren, omdat metaforen altijd onwaar zijn. Als je mikt op het verwerven van kennis door het gebruik van metaforen, dan kom je dus bedrogen uit. Waarom gebruiken we dan nog metaforen!?

Herman de Regt is associate professor wetenschapsfilosofie en epistemologie aan Tilburg University. Hij doet onderzoek naar de aard, grenzen en rol van wetenschap, het bewustzijn en het Amerikaans pragmatisme. Samen met Hans Dooremalen schreef hij diverse boeken, onder andere Het snapgevoel, en recentelijk Metaforen die ons het bos in sturen.

Hans Dooremalen is wetenschapsfilosoof en philosopher of mind aan Tilburg University. Hij is medeauteur van succesvolle boeken als Wat een onzin! Wetenschap en het paranormale en het wetenschapsfilosofisch handboek Exploring humans.

De Jonge Denkers
De Jonge Denkers zijn filosofieleerlingen uit het Voortgezet Onderwijs die zich uitspreken over de actualiteit. Elk jaar wijst een deskundige jury zeven Jonge Denkers aan die de beste columns hebben ingezonden. Jim van Baarle zal zijn column voordragen.

De Jonge Denkers is een initiatief van de Vereniging Filosofiedocenten Voortgezet Onderwijs (VFVO), samen met Filosofie Magazine, uitgeverij Lemniscaat, ISVW en Stichting Maand van de Filosofie.

Filosofische boekenveiling
De meeste filosofen hebben wel een iconisch boek, een boek dat hun wereldbeeld veranderde, dat een diepe indruk achterliet. Op deze boekenveiling vertellen filosofen waarom dat ene boek ze bijgebleven is. Vervolgens wordt dit boek geveild waarbij de opbrengst naar een goed doel gaat. De veiling wordt georganiseerd door ERA, de studentenvereniging van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Boekenmarkt
Boekhandel Donner is aanwezig met filosofische boeken en schrijvers zullen signeren.

De Rotterdamse Nacht van de Filosofie wordt georganiseerd door Arminius, Boekhandel Donner, de Erasmus School of Philosophy, Filosofie Magazine en Stichting de Maand van de Filosofie. 

Ticketinfo
Een programma kost veel geld, daarom vragen wij iedereen een ticket met normaal tarief te kopen. Mocht een goedkoper kaartje echter voor jou het verschil maken en ervoor zorgen dat je het evenement wèl kunt bezoeken, kies dan het kaartje met reductie.